De Gelderlandfabriek Culemborg viert 150 jaar spoorbrug en locomotiefloods

27 maart 2018

De Gelderlandfabriek heeft in 2018 wat te vieren. De locomotiefloods bestaat 150 jaar. Het monumentale pand waar vroeger een locomotief stond geparkeerd en waar nu café-restaurant una Volta onderdak heeft gevonden, werd destijds tegelijk gebouwd met de spoorbrug over de Lek. Dat landmark herdenken we natuurlijk eveneens. Onder de titel De Overspanning staan we uitvoerig stil bij anderhalve eeuw treinhistorie.

Hoe het begon
Handige uitvinding, zo'n trein. Dat vonden ze in Nederland van de Engelse vinding die begin negentiende eeuw voor een vervoersrevolutie zorgde. In 1839 werd de eerste Nederlandse spoorlijn in gebruik genomen, een traject tussen Amsterdam en Haarlem. Het spoorwegnet werd beetje bij beetje uitgebreid, maar het duurde nog dertig jaar voordat Utrecht en 's-Hertogenbosch via het spoor werden verbonden. Pas na 1860 was de techniek zo ver dat er bruggen konden worden gebouwd voor de grote rivieren. Toen in 1868 de brug over de Lek bij Culemborg in gebruik werd genomen, had Nederland meteen een record in handen. Met zijn overspanning van 157 meter was de 'Kuilenburgse brug' de langste spoorbrug ter wereld.

In hetzelfde jaar zetten de Staatsspoorwegen, de vervoerder in die tijd, langs Staatslijn H, zoals de lijn heet, een locomotiefloods neer. Die komt naast het station en heeft dezelfde bouwstijl. In de loods komt een locomotief te staan die de zware goederentreinen het hoge talud van de Lekbrug kan opduwen. Dat duurt tot de jaren 20 van de twintigste eeuw. Dan zijn de locomotieven sterk genoeg om het zonder 'hulploc' te doen en raakt de loods zijn functie kwijt.

De situatie nu
De oorspronkelijke spoorbrug doet dienst tot 1983 en wordt vervangen door het huidige exemplaar. Een fragment van de oude brug staat als monument naast de nieuwe. Het oude station is dan al tien jaar afgebroken. Maar de locomotiefloods doorstaat de tand des tijds. In 1936 komt het pand in bezit van meubelfabriek De Gelderland. Die bouwt achter de voormalige locloods de fabriekshal met de karakteristieke zadeldaken. Na ruim zestig jaar verlaat het bedrijf het oude complex waarna het leeg komt te staan en in verval raakt. Een groep creatieve jongeren betrekt de fabriek en behoedt het gebouw zo voor de ondergang. In 2013 wordt stichting De Gelderland opgericht om het complex te renoveren en een nieuwe bestemming te geven. De eerste fase is in 2016 gereed, waarop de Gelderlandfabriek de deuren opent. Hoewel het werk nog lang niet af is, valt de fabriek vanaf dag één in de smaak bij een breed publiek.

Brug2

 

Schrijf in je agenda:
25-27 mei 2018: Een weekend over bruggen en treinen van Lego, Meccano, gewoon hout en meer.
Zomer 2018: Doorlopende expositie
7-9 september 2018: De Gelderlandfabriek presenteert een muzikaal weekeinde waarin bruggen en treinen de rode draad vormen.

Houd de website in de gaten voor het kopen van kaartjes.

Meer lezen? 
Het nieuwe magazine van de Gelderlandfabriek is uit! Neem eens een kijkje achter de schermen van De Gelderlandfabriek, maak kennis met ‘de fabriekers’ en hun cultureel aanbod.

Bekijk het magazine digitaal.